Yüzölçümü: 12.760 km²

Nüfus: 1.154.418 (1990)

İl Trafik No: 47

Mardin, mimari, etnografik, arkeolojik, tarihi ve görsel değerleri ile zamanın durduğu izlenimini veren Güneydoğunun şiirsel kentlerinden biridir. Mardin'de, farklı dini inanışlar paralelinde, sanatsal açıdan da tarihi değeri olan camiler, türbeler, kiliseler, manastır ve benzeri dini eserler barındırmaktadır. Mardin, İpek Yolu güzergahında olup, 5 han ve kervansaray mevcuttur.

Mardin ilinin ilçeleri; Dargeçit, Derik, Kızıltepe, Mazıdağı, Midyat, Nusaybin, Ömerli, Savur ve Yeşilli 'dir.

Kızıltepe: Kızıltepe Mardin'in güneybatısında yer alır. Artuklu ihtişamını yansıtan Ulu camii, Taşköprü, Tarassut Kulesi Şahkullubey Kümbeti, Harzem Harabeleri günümüze kadar ayakta kalan tarihi hazinelerdir.

Mazıdağı: Sümerler devrinden beri mesken olduğu tahmin edilir. 50 metrelik bir tepenin üstünde bulunan Dermetinan Kalesi, Sultan Şeyhmus, Pir Hattap Türbeleri önemli ziyaret yerleridir. Zambırhan ve Asrihan iki mağaraları Taş Devrinden kalmadır.

Midyat: Mardin'in bu çok önemli ilçesi gümüş işçiliğiyle ünlüdür. El sanatları açısından önemli bir yöre olan ilçe turistik açıdan oldukça çekicidir. İlçenin 18 km. doğusunda bulunan Deyrulumur Manastırı M.S.397 yılında inşa edilmiştir.

Nusaybin: Dünyaya ışık tutacak Medeniyetler tarihine yeni bir sayfa açacak Gınnavas Höyüğü buradadır. Morin Şehir Kalıntısı, Morin Kalesi, Dimitros Kalesi, Mor Ambaham Manastırı, Yeni Kale, Şirvan Kalesi, Mor Yakup Kilisesi ve kilisenin 5-6 metre derinlikte bulunan zemin katta Mor Yakup Mezarı, Mor Evgin Manastırı, Mor Yuhanna Kilisesi, Üzüm suyu kanalı, Selman-i Pak, Şeyh Ali Tepesi, Pir Kemal Türbesi, Arap Kışla, Bağdat Köprüsü, Tak-ı Zaferin önemli tarihi yerlerdir. Zeynel Abidin Camisi, Hz. Muhammed' in 13. torunlarından olan Zeynel Abidin ve onun kız kardeşi Zeynep'in türbelerinin bulunduğu ilçenin en önemli camisidir.

Ömerli: Asurlar, Persler, Romalılar, Bizanslılar ve Türk İslam Devletlerinin hakimiyetlerinin bıraktığı antik değerler, Ömerliyi zengin kültür merkezi kılmaktadır. Fafah Kalesi, Beşikkaya Harabeleri, Göllü Harabeleri ve merkezde bulunan Kilise Harabeleri görülmeye değerdir.

Yeşilli: Mardin merkezinin kuzeydoğusunda yer alan Yeşilli, doğanın cömertçe oluşturduğu yemyeşil bir vadinin içinde mesire yerleriyle ün salmıştır. Romalılar devrinde yapılmış su kanalları, çeşmeler, bentler ve değirmenler görülmeye değerdir.

 

Karayolu : Terminale belediye otobüsleri ve minibüslerle ulaşmak mümkündür.

Otogar Tel : (+90-482) 212 15 49

Demiryolu: İl topraklarına Şanlıurfa-Ceylanpınar' dan giren demiryolu, sınırı izleyerek Suriye ve Irak'a ulaşır. Ayrıca Şenyurt kasabasından geçen bu yola Mardin 30 km. hatla bağlıdır.

İstasyon Tel : (+90-482) 212 51 36

Havayolu: Haftanın beş gününde (Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe ve Cumartesi) Ankara aktarmalı İstanbul uçak seferleri yapılmaktadır.

Hava Limanı Tel : (+90-482) 313 00 00 - 313 27 18

 

Ulu Cami ve Külliyesi (Merkez): Cami, ona bitişik olan medrese ve türbe bölümleri ile binanın kuzeydoğusunda bulunan bir hamamdan meydana gelen külliye, surların önündeki yamaca şehre hakim bir şekilde yapılmıştır. İshak Çelebi tarafından 1376 tarihinde yaptırılan cami, Anadolu Türk Beylikleri Dönemi'nin en önemli ve ilgi çekici planına sahiptir. Beylikler Devri Türk ahşap oymacılığının şaheserlerindendir.

 

 

 

Muradiye Cami ve Külliyesi (Merkez): XVI. yy. Osmanlı mimarisinin en muhteşem eserlerinden biri olan Muradiye Külliyesi; cami, medrese, imaret, dükkanlar ve XIX. yy.da inşa edilen bir kütüphaneden meydana gelmiştir. Cami, Sultan III. Murat'ın şehzadeliği döneminde 1583-1588 yılları arasında yaptırılmıştır. Caminin ve külliyenin planları muhtemelen Mimar Sinan tarafından yapılmış fakat inşa çalışmaları Mimar Mahmut Ağa ve onun ölümünden sonra Mimar Mehmet Ağa tarafından yürütülmüştür. Caminin ön cephesi çok etkileyicidir. Kuzey cephesinin iki ucunda birer şerefeli iki minare bulunmaktadır.

 

Sultan Cami ve Külliyesi (Merkez): Külliye; cami, medrese, sübyan mektebi, imaret vb. yapılardan oluşmakta olup, 1522 yılında Mimar Acem Ali tarafından yapılmıştır.

Her yıl Nisan ayında (Nevruz günü) yapılan Mesir şenliklerinde, mesir macunu bu caminin minaresinden halka atıldığından "Mesir Cami" olarak da tanınır.

İvaz Paşa Cami (Merkez): İvaz Paşa tarafından 1484 yılında yaptırılmıştır.

Hatuniye Külliyesi (Merkez): Sultan II. Bayezıt'ın ve şehzade Şehenşah'ın annesi olan Hüsni Şah Hatun tarafından 1490 yılında yaptırılan cami ile, caminin avlusunun kuzey ve batı yönlerini çevreleyen medrese, imaret ve bir sübyan mektebinden meydana gelmiştir.

Thyatira (Akhisar): Bugün şehir içinde tuğla kalıntılarının bulunduğu yerde eskiden kilise olduğu anlaşılmaktadır. İncil'de adı geçen 7 kiliseden birisi olan bu kilisenin "Devamlı Kurban" ve "Sıkı Tutan" gibi anlamları vardır.

Philadelphia Kilisesi (Alaşehir): Himayei Etfal Mahallesinde bir evin arkasında bulunan duvar kalıntılarının İncil'de adı geçen 7 kiliseden Philadelphia'ya ait olduğu sanılmaktadır. Bu kilisenin adı "Kardeşçe Sevgi" ve "Açık Kapı" anlamına gelmektedir.

Sardis (Sard) Kilisesi (Salihli): Sard'da Artemis Tapınağı'nın yanında tuğla ve küçük taşlardan örülmüş bir kilise mevcuttur. İncil'de adı geçen 7 kiliseden birisi olan bu kilisenin adı "Baki Kalan" ve "Benimle Yürü" anlamlarına gelmektedir.

Sardis (Sard) Sinagogu(Salihli): Lidya Krallığı'nın merkezi Sardis'te arkeolojik kazılar sonucu 1962'de bulunmuş olan Sardis Sinagogu 120 m uzunluğunda 18 m eninde ve yaklaşık 1000 kişi kapasiteli görkemli bir yapıdır. Restore edilerek ziyarete açılan bu antik sinagogun M.Ö. IV- II. yüzyıla ait olup bir deprem sonucu yıkıldıktan sonra M.S. ilk yüzyılda tekrar inşa edildiği saptanmıştır. Ege Bölgesi'nde Musevi yaşamının en görkemli delilidir. Sinagoga varmak üzere geçilen mermer yolun iki tarafında bulunan dükkanlar, üzerindeki işaretlerden de anlaşıldığı gibi, dönemin zengin Musevi tüccarlarına aittir.

 

Kaleler

Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Mezopotamya havzasında bulunan Mardin, güneyinde Suriye, doğusunda Şırnak ve Siirt, kuzeyinde Diyarbakır ve Batman, Batısı Şanlıurfa ile çevrilidir.

Mardin dağlarının, Mazıdağı, Derik, Midyat, Savur ve Nusaybin yörelerine sokulan yüksek kesimlerinde, Meşe ağaçlarından oluşan topluluklara rastlanır.

İklim olarak Akdeniz iklimi ile karasal iklimin ortak özelliklerine sahiptir. Yazları çok sıcak ve kurak, kışları ise yağışlı ve soğuktur.

 

Mardin'in çok özel yöresel yemekleri mevcuttur. Özellikle kıbbe, çiğ köfte, keşkek, zerde, cevizli sucuk, helva çeşitleri, cevizli tatlılar yenebilir.

 

Mardin'in meşhur telkari gümüş işlemesi alınabilir.

 

Mardin Müzesi, Deyrulzaferan Manastırı ile Kasımpaşa Medresesi görmeden,

Badem şekeri, leblebi, ceviz sucuğu tatmadan, 

Telkariden gümüş işleme almadan,

 Kiraz Festivaline gitmeden

...Dönmeyin.

 

Sit alanı oluşu itibariyle Mardin'in dünyada apayrı bir yere sahip olduğunu bilen ve bu uğurda çok değerli çalışmalar yapan bilim adamlarının hazırladığı konuya ilişkin raporlar dikkat çekicidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu'nun 29-30-31 Mayıs 1985 yılında aldığı 1425 no'lu karara göre Mardin il merkezinde bulunan, gayrimenkullerin 1979-1984 yıllarındaki kararları ortak bir mutabakata bağlamıştır. 2863 sayılı Kanun uyarınca Korunması Gerekli Taş Kültür Varlıkları olarak tescil kayıtlarının devamı sağlanmıştır.

Mardin müzesi yetkililerinden edindiğimiz envantere göre memleketimizde kayıtlara geçen sit alanları şunlardır :

Evler; Diyarbakır Düzce Kapı Mahallesinde 18 ev, Çabuk Mahallesinde 2 ev, Şar Mahallesinde 37 ev, Medrese Mahallesinde 18 ev, Gül Mahallesinde 53 ev, Eminettin Mahallesinde 5 ev, Şehidiye Mahallesinde 46 ev, Savur Kapı Mahallesinde 24 ev, Teker Mahallesinde 21 ev, Ulucami Mahallesinde 25 ev, Yeni Kapı Mahallesinde 6 ev, Latifiye Mahallesinde 14 ev, Necmettin Mahallesinde 11 ev, Resmi Binalar; Meslek Lisesi, PTT Binası ( Medrese Mahallesi), 3-Halı Sanayi Okulu, Hükümet Konağı, Jandarma Komutanlığı, Gazipaşa İlköğretim Okulu, Ticaret Lisesi, Halk Eğitim Merkezi (Necmettin Mahallesi) Gençlik Ve Kültür Merkezi (D.Bakır Kapı Mahallesi), İl Jandarma Alay Komutanlığı Askeri Gazinosu, İl Jandarma Alay Komutanlığı Askeri Koğuşu,

Zaviyeler; Sıtra Zaviye ( Medrese Mahallesi), Hamza İsapir Zaviyesi, Cihangir Bey Zaviyesi, Tekke (Gül Mahallesi),

Kervan Saray (l.Cadde), İşyeri (1. Cadde),

Emir Hamamı (l.Cadde), Sıtra Zaviye Hamamı (Gül Mahallesi), Ulucami Hamamı, Yenikapı Hamamı Kalıntısı,

Türbeler; Şeyh Hamit Türbeleri, Şeyh İmameddin Türbeleri, Şeyh Salih Türbesi, Sultan Şey Türbesi

Çeşmeler; Ayıncevz (Çeşmesi), Ayın Tokmak (Çeşmesi), Sıncar Çeşmesi, Cabi Çeşmesi, Saray Çeşmesi, Yakudiye Çeşmesi, Cevheriye Çeşmesi,

Çarşılar; Revaklı Çarşı, Attarlar Çarşısı, Kayseriye Bedesteni, Çarıklar Çarşısı, Marangozlar Çarşısı,

Ağaçlar; 2 Çınar Ağacı Findevs Köşkü Bahçesinde, 5 Zeytin Ağacı Deyrülzafaran Manastırı Bahçesinde

Kale Suru, Tapınaklar, Havralar

Kiliseler: Mor Petrus ve Pavlus Kilisesi (Medrese Mahallesi), Mor İliyo Kilisesi, Mor Behnan (Kırklar) Kilisesi ve Mor Yusuf Kilisesi (Şar Mahallesinde), Kırmızı Kilise, Protestan Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi ve Patrikhane (Cumhuriyet Meydanı), Mor Mihail Kilisesi, Mor Hırmıs Kilisesi, Surpkevork (Mor Cırcıs) Kilisesi, Mor Barsavmo Kilisesi, Mar Şumune, Deyrulzafaran Manastırı, Mor Efram Manastırı (Diyarbakır Düzce Kapı Mahallesi)

Medreseler; Emineddin Medresesi, Zinciriye Medresesi, Altınboğa Medresesi, Hatuniye Medresesi, Şehidiye Medresesi, Şeyh Sultan Medresesi, Sultan Kasım Medresesi, Marufiye Medresesi,

Camiler; Ulu Camii, Melik Mahmut Camii (Bab-ı Sor), Latifiye (Abdullatif) Camii, Reyhaniye Camii, Necmettin (Maristan) Camii (Necmettin Mahallesi), Nizamettin Begaz Camii (Diyarbakır Düzce Kapı Mahallesi), Eminettin Camii, Şeyh Muhammed Ezzanar Camii, Melik Mansur Mescidi (Gül Mahallesi), Pamuk Camii, Şeyh Zebur Camii, Sultan Hamza-i Kebir Camii, Şeyh Şaran Mescidi, Molla Hari Süleymanpaşa Camii, Tekiye Camii, Şeyh Kasım Halveti Mescit ve Türbesi, Şeyh Mansur Camii (Yalım Beldesi), Cami-ül Asfar, Muhammed Şeybullah Camii, Şeyh Yusuf Camii, Şeyh Abdulaziz Arap Camii, Kale Camii, Hızır Camii, Kuseyri Camii, Şeyh Çabuk Camii, Kasım Ömer Halife Camii.

 

İl Kültür Müdürlüğü
Tel: (482) 212 18 52
Faks: (482) 212 18 52

İl Turizm Müdürlüğü
(+90-482) 212 58 45

Valilik : (+90-482) 212 10 06
Belediye : (+90-482) 212 13 45
Hastane : (+90-482) 212 10 48-213 28 60
Polis : (+90-482) 212 10 34
Jandarma : (+90-482) 212 39 40-43